O‘quv markaz daromad va xarajatlarini qanday nazorat qilish kerak?

O‘quv markazda o‘quvchilar soni ko‘payishi har doim ham foyda oshayotganini anglatmaydi.

Masalan, bir oyda markazga 100 ta yangi o‘quvchi qo‘shilishi mumkin. Tushum ham oldingi oyga nisbatan oshadi.

Lekin shu davrda o‘qituvchilar oyligi, ijara, reklama va boshqa xarajatlar tezroq oshgan bo‘lsa, markazning real foydasi kamayishi mumkin.

Shuning uchun rahbar uchun “Bu oy qancha pul tushdi?” degan savolning o‘zi yetarli emas.

Yana quyidagi savollarga ham javob kerak:

• Qancha xarajat bo‘ldi?
• Qancha qarzdorlik qoldi?
• Qaysi yo‘nalish ko‘proq daromad keltirdi?
• Oy oxirida real foyda qancha bo‘ldi?

O‘quv markaz moliyasini boshqarish — faqat pul kirimi va chiqimini yozib borish emas. Daromad, xarajat, qarzdorlik va foydani bir-biriga bog‘lab ko‘rish kerak.

Daromad va xarajatlarni nazorat qilish nima uchun muhim?

O‘quv markazning bank hisobida yoki kassasida pul borligi biznes foydada ishlayotganini anglatmaydi.

Oddiy misol:

Oylik tushum — 500 mln so‘m

Birinchi qarashda yaxshi natija.

Lekin:

• O‘qituvchilar oyligi — 180 mln
• Ijara — 70 mln
• Marketing — 60 mln
• Administrator va boshqa xodimlar — 55 mln
• Kommunal va operatsion xarajatlar — 30 mln
• Boshqa xarajatlar — 25 mln

Jami xarajat:

420 mln so‘m

Demak, 500 mln so‘m tushumning hammasi markazning foydasi emas.

Soddalashtirilgan hisobda:

500 mln − 420 mln = 80 mln so‘m

qoladi.

Shuning uchun rahbar faqat tushumni emas, tushum va xarajat o‘rtasidagi farqni ham muntazam kuzatishi kerak.

O‘quv markazda qaysi moliyaviy ko‘rsatkichlarni kuzatish kerak?

Moliyani nazorat qilish uchun yuzlab ko‘rsatkich kerak emas.

Avvalo markaz holatini tushunishga yordam beradigan asosiy raqamlarni kuzatish yetarli.

Jami tushum

Ma’lum davr ichida markazga kelib tushgan to‘lovlar.

Masalan:

• Kurs to‘lovlari — 410 mln
• Individual darslar — 35 mln
• Qo‘shimcha xizmatlar — 15 mln
• Boshqa tushum — 10 mln

Jami — 470 mln so‘m

Tushumni har oy bir xil usulda hisoblash muhim. Shunda natijalarni oldingi davrlar bilan solishtirish mumkin.

Jami xarajat

Markaz faoliyati uchun sarflangan mablag‘.

Bunga odatda:

• o‘qituvchilar oyligi;
• administratorlar va boshqa xodimlar maoshi;
• ijara;
• marketing;
• kommunal xarajatlar;
• dastur va servislar;
• soliq;
• xo‘jalik xarajatlari;
• boshqa operatsion xarajatlar

kiradi.

Xarajatlarni shunchaki umumiy summa sifatida emas, kategoriya bo‘yicha ajratib yuritish foydali.

Qarzdorlik

O‘quvchi kursga qatnashyapti, lekin to‘lovi hali to‘liq amalga oshirilmagan bo‘lishi mumkin.

Masalan:

Hisoblangan to‘lovlar — 500 mln

Real yig‘ilgan — 455 mln

Qarzdorlik — 45 mln

Agar rahbar faqat hisoblangan to‘lovga qarasa, markazda mavjud pul miqdorini noto‘g‘ri baholashi mumkin.

Bu mavzu haqida batafsil: O‘quv markazda to‘lov va qarzdorlikni qanday nazorat qilish kerak?

Sof foyda

Soddalashtirilgan ko‘rinishda:

Foyda = Daromad − Xarajat

Masalan:

Daromad — 600 mln

Xarajat — 470 mln

Natija — 130 mln so‘m

Ammo rahbar uchun faqat foyda summasi emas, uning dinamikasi ham muhim.

Masalan:

• May — 140 mln
• Iyun — 135 mln
• Iyul — 120 mln
• Avgust — 105 mln

Tushum yuqori bo‘lib turgan taqdirda ham foyda ketma-ket kamaymoqda.

Bu xarajatlar yoki boshqa moliyaviy jarayonlarni tekshirish kerakligini ko‘rsatadi.

Daromad qayerdan kelayotganini bilish kerak

Barcha daromadni bitta raqamga birlashtirish qulay, lekin boshqaruv uchun yetarli emas.

Rahbar qaysi yo‘nalish qancha daromad keltirayotganini ham ko‘rishi kerak.

Masalan:

• General English — 180 mln
• IELTS — 160 mln
• Kids English — 90 mln
• Individual darslar — 40 mln
• Boshqa xizmatlar — 20 mln

Shunda qaysi yo‘nalish markaz tushumining katta qismini shakllantirayotgani ko‘rinadi.

Lekin bu yerda yana bitta muhim jihat bor:

Eng ko‘p daromad keltirayotgan kurs har doim eng foydali kurs bo‘lmasligi mumkin.

Daromad va foyda bir xil narsa emas

Tasavvur qilamiz:

IELTS

Daromad — 150 mln
Xarajat — 100 mln
Qolgan summa — 50 mln

Kids English

Daromad — 100 mln
Xarajat — 45 mln
Qolgan summa — 55 mln

IELTS ko‘proq daromad keltiryapti.

Ammo soddalashtirilgan misolda Kids English xarajatlardan keyin ko‘proq summa qoldiryapti.

Shuning uchun rahbar “Qaysi kurs ko‘proq sotilyapti?” degan savol bilan birga:

“Qaysi kurs iqtisodiy jihatdan samaraliroq?”

degan savolni ham berishi kerak.

Xarajatlarni qanday nazorat qilish kerak?

Xarajatni kamaytirish deganda barcha xarajatlarni qisqartirish tushunilmasligi kerak.

Masalan, yaxshi o‘qituvchining maoshini kamaytirish xarajatni qisqartirishi mumkin, lekin keyinchalik ta’lim sifati va o‘quvchilarni saqlab qolishga salbiy ta’sir qilishi mumkin.

To‘g‘ri yondashuv — xarajat qayerga va nima uchun ketayotganini bilish.

Xarajatlarni kamida quyidagi kategoriyalarga ajratish mumkin:

• Ish haqi
• Ijara
• Marketing
• Kommunal
• Soliq
• Texnologiya va servislar
• O‘quv materiallari
• Boshqa operatsion xarajatlar

Shunda oy oxirida “Xarajat ko‘payibdi” degan umumiy xulosa o‘rniga:

“Marketing xarajati 25% oshgan”

yoki:

“O‘qituvchilar oyligi o‘quvchilar soniga nisbatan tezroq oshgan”

kabi aniq xulosalar qilish mumkin.

O‘qituvchilar oyligi moliyada katta rol o‘ynaydi

Ko‘plab o‘quv markazlarda eng katta xarajat kategoriyalaridan biri — o‘qituvchilar ish haqi.

Ayniqsa oylik:

• o‘tilgan darslar soni;
• o‘quvchilar soni;
• guruh tushumi;
• foiz;
• individual stavka

asosida hisoblanadigan bo‘lsa, umumiy xarajatni oldindan baholash murakkablashadi.

O‘quvchilar soni oshishi yaxshi. Ammo yangi guruhlar bilan birga o‘qituvchilar xarajati ham oshadi.

Shuning uchun o‘qituvchi oyligi faqat HR masalasi emas — moliyaviy boshqaruvning ham bir qismi.

Bu mavzu haqida batafsil: O‘quv markazda o‘qituvchilar oyligini qanday hisoblash kerak?

Marketing xarajati natija berayotganini qanday bilish mumkin?

Marketing uchun 50 mln so‘m sarflandi.

Bu ko‘pmi yoki kam?

Faqat summaga qarab javob berib bo‘lmaydi.

Masalan:

Instagram

Xarajat — 25 mln
Lid — 250 ta
Yangi o‘quvchi — 50 ta

Google

Xarajat — 15 mln
Lid — 100 ta
Yangi o‘quvchi — 35 ta

Boshqa kanal

Xarajat — 10 mln
Lid — 150 ta
Yangi o‘quvchi — 10 ta

Birinchi qarashda uchinchi kanal ko‘p lid olib kelgan.

Ammo yangi o‘quvchiga aylanishi ancha past.

Shuning uchun marketing xarajatini faqat lid soni bilan emas, real sotuv natijasi bilan bog‘lash kerak.

Bu mavzu haqida batafsil: O‘quv markazda lidlarni qanday boshqarish kerak?

Qarzdorlik foydani qog‘ozda yaxshi ko‘rsatishi mumkin

Masalan, tizim bo‘yicha o‘quvchilarga:

500 mln so‘mlik to‘lov hisoblandi.

Lekin real tushgan pul:

430 mln so‘m.

Qolgan:

70 mln so‘m — qarzdorlik.

Agar hisobotda faqat hisoblangan summaga qaralsa, markaz 500 mln daromad qilgandek ko‘rinishi mumkin.

Ammo real pul oqimida 430 mln mavjud.

Shuning uchun hisoblangan summa va real to‘langan summa bir xil ko‘rsatkich sifatida qaralmasligi kerak.

Pul oqimi nega muhim?

Foyda bor, lekin kassada pul yo‘q.

Bu qanday bo‘lishi mumkin?

Masalan, oy davomida katta miqdorda to‘lov hisoblangan, ammo uning bir qismi hali yig‘ilmagan.

Shu paytda:

• ijara to‘lovi;
• o‘qituvchilar oyligi;
• reklama;
• boshqa xarajatlar

uchun real pul kerak.

Demak, biznes foydali ko‘rinayotgan bo‘lsa ham, cash flow — pul oqimi bilan muammo yuzaga kelishi mumkin.

Rahbar:

• qancha pul kirishi kerak;
• qancha real kirdi;
• qancha chiqdi;
• qancha qarzdorlikda qoldi

degan raqamlarni birgalikda ko‘rishi kerak.

Filiallar bo‘lsa moliyani qanday kuzatish kerak?

Bir nechta filial mavjud bo‘lsa, faqat umumiy moliyaviy natijani ko‘rish yetarli emas.

Masalan:

Chilonzor filiali

Daromad — 240 mln
Xarajat — 170 mln

Yunusobod filiali

Daromad — 190 mln
Xarajat — 155 mln

Sergeli filiali

Daromad — 130 mln
Xarajat — 125 mln

Umumiy daromad yaxshi ko‘rinishi mumkin.

Lekin filial kesimida qaralganda Sergeli filiali juda kichik moliyaviy farq bilan ishlayotgani ko‘rinadi.

Bu rahbarga aynan qaysi filialni chuqurroq tahlil qilish kerakligini ko‘rsatadi.

Moliyaviy hisobotni qanchalik tez-tez ko‘rish kerak?

Barcha hisobotlarni har kuni batafsil tahlil qilish shart emas.

Har kuni

• tushgan to‘lovlar;
• yangi qarzdorlik;
• kassa operatsiyalari;
• katta yoki noodatiy xarajatlar.

Har hafta

• tushum dinamikasi;
• qarzdorlik;
• marketing xarajatlari;
• to‘lov yig‘ish holati.

Har oy

• jami daromad;
• jami xarajat;
• ish haqi;
• marketing;
• filiallar natijasi;
• kurslar natijasi;
• sof moliyaviy natija.

Muhimi — hisobotni shunchaki ko‘rish emas.

Hisobot asosida qaror qabul qilish.

Excel orqali moliyani boshqarish qachon qiyinlashadi?

Markaz kichik bo‘lsa, oddiy Excel jadvali yetarli bo‘lishi mumkin.

Ammo o‘quvchilar, xodimlar, guruhlar va filiallar ko‘paygani sari ma’lumot ham ko‘payadi.

Bir faylda to‘lovlar.

Boshqa faylda xarajatlar.

Yana bir joyda o‘qituvchilar oyligi.

Administrator qarzdorlikni boshqa ro‘yxatda yuritadi.

Marketing bo‘limida esa lidlar bo‘yicha alohida statistika mavjud.

Natijada rahbar hisobot olishdan oldin ma’lumot yig‘ishga majbur bo‘ladi.

Bunday holatda avtomatlashtirishning vazifasi Excel’ni shunchaki boshqa dasturga almashtirish emas.

Vazifa — bir-biriga bog‘liq jarayonlarni bitta ma’lumot tizimiga birlashtirish.

Bu mavzu haqida batafsil: O‘quv markazni avtomatlashtirish: nimadan boshlash kerak?

CRM orqali moliyani boshqarish nimani o‘zgartiradi?

CRM tizimida o‘quvchi faqat ism va telefon raqamidan iborat kontakt bo‘lib qolmaydi.

Uning:

guruh → darslar → davomat → to‘lov → qarzdorlik

kabi ma’lumotlari bir-biri bilan bog‘lanadi.

Xuddi shunday o‘qituvchi bo‘yicha:

guruh → dars → o‘quvchilar → hisoblangan oylik

zanjiri shakllanadi.

Bu rahbarga alohida fayllardagi ma’lumotlarni qo‘lda birlashtirish o‘rniga jarayonlarni yaxlit ko‘rishga yordam beradi.

Soff CRM o‘quv markazdagi moliyaviy va operatsion jarayonlarni yagona tizimda boshqarishga yordam beradi.

Moliyaviy hisobotning maqsadi ko‘proq raqam chiqarish emas

Rahbar uchun eng yaxshi hisobot — qaror qabul qilishga yordam beradigan hisobot.

Masalan:

Qarzdorlik oshdi
→ to‘lov nazoratini tekshirish.

Marketing xarajati oshdi, yangi o‘quvchilar kamaydi
→ reklama samaradorligini tahlil qilish.

O‘quvchilar ko‘paydi, foyda kamaydi
→ xarajat strukturasini tekshirish.

Bir filialda xarajat daromadga yaqinlashdi
→ filial iqtisodiyotini tahlil qilish.

Muayyan kursda o‘quvchilar ko‘p, lekin foyda past
→ kurs xarajatlarini qayta hisoblash.

Demak, moliyaviy nazoratning asosiy vazifasi “Qancha pul bor?” degan savolga emas:

“Nima uchun natija shunday va nimani o‘zgartirish kerak?”

degan savolga javob topishdir.

O‘quv markaz moliyasini raqamlar bilan boshqaring

O‘quv markaz o‘sib borgani sari moliyaviy nazorat ham murakkablashadi.

Ko‘proq o‘quvchi — ko‘proq to‘lov.

Lekin shu bilan birga ko‘proq guruh, ko‘proq o‘qituvchi, ko‘proq ish haqi, ko‘proq marketing va ko‘proq operatsion xarajat paydo bo‘ladi.

Shuning uchun barqaror o‘sish uchun faqat savdoni oshirish yetarli emas.

Rahbar:

Daromad → Xarajat → Qarzdorlik → Pul oqimi → Foyda

zanjirini nazorat qilishi kerak.

Soff CRM orqali o‘quvchilar to‘lovlari, qarzdorlik, o‘qituvchilar va boshqa boshqaruv jarayonlarini yagona tizimda nazorat qilish mumkin.

Markazingiz moliyasini aniqroq boshqarishni xohlaysizmi?

Soff CRM imkoniyatlarini ko‘ring va demo oling.